oleh Kirisna Veni Singham
Parti Sosialis Malaysia (PSM) memandang gangguan seksual di Malaysia bukan sekadar isu moral individu atau kes jenayah yang terpencil, tetapi sebagai simptom kepada masalah struktur sosial yang lebih besar. Ia terbentuk daripada ketidaksamarataan kuasa, eksploitasi ekonomi, patriarki dan kelemahan institusi dalam melindungi masyarakat.
Gangguan seksual perlu difahami sebagai isu sistemik yang berlaku dalam pelbagai ruang, termasuk tempat kerja, institusi pendidikan, pengangkutan awam, ruang digital, serta dalam lingkungan keluarga dan penjagaan. Walau bagaimanapun, PSM mengakui bahawa faktor individu, psikologi dan konteks situasi juga memainkan peranan penting dan tidak boleh diketepikan.
Di Malaysia, kes gangguan seksual hanya mewakili sebahagian kecil realiti sebenar kerana masalah “kurang pelaporan” (underreporting) yang serius. Kajian antarabangsa oleh Entiti Bangsa-Bangsa Bersatu untuk Kesaksamaan Gender dan Pemerkasaan Wanita (UN Women) dan Pertubuhan Buruh Antarabangsa (ILO) menganggarkan sekitar 1 daripada 3 orang wanita mengalami gangguan seksual atau keganasan fizikal sepanjang hidup mereka, namun kebanyakan kes tidak dilaporkan (rujukan: UN Women Facts & Figures; ILO Violence and Harassment).
Walaupun terdapat peningkatan aduan melalui pelbagai saluran rasmi, pakar menegaskan bahawa angka sebenar jauh lebih tinggi disebabkan ketakutan, stigma sosial, risiko ekonomi serta kurangnya kepercayaan terhadap sistem keadilan.
Selain itu, ketiadaan pemisahan yang jelas antara aduan, siasatan dan sabitan menyukarkan penilaian keberkesanan dasar sedia ada. Malaysia juga masih kekurangan kajian nasional jangka panjang berkaitan isu ini.
Pelbagai kes yang dilaporkan menunjukkan pola berulang, iaitu penyalahgunaan kuasa dalam struktur sosial. Dalam institusi pendidikan, terdapat kes melibatkan guru dan tenaga pengajar akademik yang didakwa menyalahgunakan kuasa terhadap pelajar. Di tempat kerja pula, pekerja bawahan sering berdepan gangguan oleh majikan atau penyelia tetapi tidak melaporkannya kerana takut kehilangan pekerjaan, tekanan atau tindakan balas. Situasi yang sama turut berlaku dalam latihan industri apabila pelajar terdedah kepada gangguan oleh penyelia.
Dalam ruang digital, kes seperti sextortion, cyberstalking, penggodaman akaun dan penyebaran gambar tanpa izin semakin meningkat, dengan wujudnya cabaran penguatkuasaan rentas sempadan. Di ruang awam dan pengangkutan awam, gangguan seperti sentuhan tanpa izin dan gangguan lisan masih berlaku, tetapi sering tidak dilaporkan kerana dianggap sebagai perkara kecil atau biasa. Data global daripada Tabung Kanak-kanak Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu (UNICEF) dan Kesatuan Telekomunikasi Antarabangsa (ITU) menunjukkan bahawa kanak-kanak dan remaja merupakan antara kumpulan paling terdedah kepada risiko keganasan dan eksploitasi dalam talian, termasuk dalam ribuan kes yang dilaporkan setiap tahun di peringkat antarabangsa.
Kesemua ini menunjukkan bahawa gangguan seksual berlaku dalam konteks ketidakseimbangan kuasa sama ada dari segi ekonomi, institusi, umur atau status sosial.
Walaupun Akta Antigangguan Seksual 2022 telah diperkenalkan, pelaksanaannya masih menghadapi cabaran seperti proses aduan yang panjang, perlindungan pemandiri yang tidak konsisten, serta risiko tindakan balas. Dalam banyak kes, institusi lebih cenderung melindungi reputasi organisasi berbanding keadilan untuk pemandiri. Jika dibandingkan dengan beberapa buah negara seperti Sweden atau Kanada, mekanisme aduan bebas lebih kukuh, manakala Malaysia masih berdepan dengan isu koordinasi antara agensi.
Gangguan seksual memberi kesan jangka panjang, termasuk trauma psikologi, keresahan, gangguan tekanan pasca trauma (PTSD) dan kehilangan rasa selamat. Budaya menyalahkan pemandiri serta tekanan sosial seperti “jangan malukan keluarga” menyebabkan ramai pemandiri memilih untuk berdiam diri. Namun, perubahan generasi dan kesedaran digital kini menyaksikan lebih ramai pemandiri mula bersuara.
Isu ini juga berkaitan dengan ketidaksamarataan kelas, di mana golongan berpendapatan rendah, pekerja migran dan pelajar lebih terdedah kerana risiko ekonomi, ketidakseimbangan kuasa dan halangan untuk mendapatkan sokongan atau membuat laporan. Selain itu, budaya pemerhati pasif (bystander effect) turut menyumbang kepada kitaran gangguan apabila saksi tidak campur tangan.
PSM menegaskan bahawa gangguan seksual memerlukan pendekatan pelbagai peringkat dan tidak boleh bergantung kepada mekanisme undang-undang sahaja seperti laporan polis, tindakan tribunal, proses mahkamah atau mekanisme aduan dalaman institusi. Walaupun saluran tersebut penting untuk akauntabiliti dan keadilan, ia perlu disokong dengan perubahan struktur dan budaya secara menyeluruh termasuk pendidikan mengenai persetujuan (consent) sejak awal, mekanisme aduan yang bebas dan selamat, perlindungan pemandiri daripada tindakan balas, sokongan psikososial, reformasi institusi, serta usaha membina budaya yang menolak normalisasi gangguan seksual.
Akhirnya, isu ini bukan hanya tentang menghukum pelaku, tetapi membina masyarakat yang tidak memberi ruang kepada penyalahgunaan kuasa dalam apa jua bentuk.
==========
Kirisna Veni Singham ialah Ahli Jawatankuasa Pemuda Sosialis PSM.
==========
Rujukan kes berkaitan
- https://berita.rtm.gov.my/kes/senarai-berita-kes/senarai-artikel/polis-tahan-guru-disyaki-terbabit-kes-gangguan-seksual-pelajar/
- https://www.bharian.com.my/berita/kes/2025/04/1387463/guru-ditahan-bantu-siasatan-2-laporan-gangguan-seksual-terhadap-pelajar
- https://www.utusan.com.my/terkini/2024/12/kes-gangguan-seksual-um-jalankan-siasatan-aktif/
- https://www.kosmo.com.my/2024/12/18/um-sahkan-terima-laporan-kes-gangguan-seksual-libat-profesor/
- https://www.sinarharian.com.my/article/703348/berita/semasa/um-pihak-berkuasa-siasat-dakwaan-pensyarah-lakukan-gangguan-seksual—kpt
